Bu kuvvetlerden en tan\u0131d\u0131k olan k\u00fctle \u00e7ekimi kuvvetidir. Neticede yer \u00e7ekimini hepimiz biliyoruz. G\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f \u00e7ekirdek kuvvetleri ise atomik d\u00fczeydeki kuvvetlerdir. Ayn\u0131 y\u00fckl\u00fc olduklar\u0131 i\u00e7in atomun \u00e7ekirde\u011finde birbirlerine itme kuvveti uygulamalar\u0131na ra\u011fmen protonlar\u0131 bir arada tutan kuvvet g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7ekirdek kuvvetidir. Zay\u0131f \u00e7ekirdek kuvveti ise radyoaktif bozunmalarda etkin olan bir kuvvettir. Bu \u00fc\u00e7 kuvvet bizim alan\u0131m\u0131za girmedi\u011finden fazla derine inmeye de gerek yoktur.\u00a0 Bizim alan\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00f6nemli olan kuvvet elektromanyetik kuvvettir. K\u00fctle \u00e7ekimi kuvvetinden sonra insano\u011fluna en tan\u0131d\u0131k gelen kuvvet budur.<\/p>\n
\u0130lk olarak elektromanyetik kuvvetin k\u0131sa bir tarih\u00e7esine ve ilk “Elektrik” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na bir de\u011finelim:<\/p>\n
“Kehribar Kuvveti”<\/h4>\n
Daha \u00f6ncesinde de biliniyordu ama elektromanyetik kuvveti farkeden ilk ki\u015fi olarak tarihi kay\u0131tlarda antik Yunan filozofu Thales’in ismi ge\u00e7mektedir. M\u00d6 585 dolaylar\u0131nda statik elektrik ile ilgili olarak kehribar\u0131n y\u00fcnle yada kuma\u015fla ovuldu\u011funda, t\u00fcy gibi maddeleri \u00e7ekti\u011fini g\u00f6zlemlemi\u015ftir. Kehribarla olmasa da ba\u015fka maddelerle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir \u00e7o\u011fumuzun a\u015fina oldu\u011fu bu olay, demek ki o y\u0131llarda \u00e7ok nadiren kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir hadiseydi. Ayr\u0131ca kehribar gibi bir zor bulunan bir maddeyi temin edip kullan\u0131ncaya kadar ba\u015fka bir s\u00fcr\u00fc maddeyle ayn\u0131 etkiyi g\u00f6zlemleyebilirlerdi ama nedense sadece kehribar\u0131n bu kuvvete sebep oldu\u011funu kay\u0131tlara ge\u00e7irmi\u015fler. San\u0131r\u0131m bunu da kehribar\u0131n hastal\u0131klar\u0131 “iyile\u015ftirici” \u00f6zelli\u011finin nereden geldi\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken farketmi\u015flerdir.<\/p>\n
![\"Kehribar.PNG\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/kehribar.png\")
<\/p>\n
Ayn\u0131 d\u00f6nemde asl\u0131nda manyetizman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan da haberleri vard\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc Manisa ilinin \u00e7evresinden \u00e7\u0131kar\u0131lan m\u0131knat\u0131s ta\u015flar\u0131n\u0131n manyetik etkileri biliniyordu. Manisa’n\u0131n o d\u00f6nemdeki ismi, “Magnesia”‘dan esinlenerek m\u0131ktan\u0131zs ta\u015flar\u0131na “Magnetite” ismi verilmi\u015ftir. O d\u00f6nemlerden ba\u015flayarak, son bir ka\u00e7 y\u00fczy\u0131la kadar elektrik kuvveti ile manyetik kuvvetin 2 ayr\u0131 fenomen oldu\u011fu san\u0131l\u0131yordu. Tabi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu iki kuvvetin temelde ayn\u0131 fenomeninin birer par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu ve birbirlerine d\u00f6n\u00fc\u015febildi\u011fini biliyoruz.<\/p>\n
Her halde statik elektrik gibi bir fenomenin sadece kehribar \u00f6zelinde oldu\u011funun san\u0131lmas\u0131 bu konuya ilgi duyulmas\u0131na mani olmu\u015f ve ufak tefek detaylar\u0131 saymazsak yakla\u015f\u0131k 2000 y\u0131l kadar konu rafa kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f.<\/p>\n
\n
William Gilbert adl\u0131 bu hekim y\u0131llard\u0131r g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her \u015feyi y\u00fcn, ipek, ve k\u00fcrk ile ovalay\u0131p duruyordu. Meslekta\u015flar\u0131 akl\u0131ndan \u015f\u00fcphe etmeye ba\u015flam\u0131\u015flarsa da, ba\u015far\u0131l\u0131 bir hekim olan Gilbert sonu\u00e7ta ger\u00e7ekten de hayret verici bir \u015fey ke\u015ffetmi\u015fti. Gilbert sadece kehribar\u0131n de\u011fil, elmas, k\u00fck\u00fcrt, m\u00fch\u00fcr mumu ve ba\u015fka pek \u00e7ok s\u0131radan maddenin ovulmas\u0131yla da Thales’in kehribar kuvvetinin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetmi\u015fti. Dahas\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan kuvvet sadece saman ve saman tozlar\u0131n\u0131 de\u011fil, “t\u00fcm metalleri, tahtalar\u0131, yapraklar\u0131, ta\u015flar\u0131, topraklar\u0131, hatta suyu ve ya\u011f\u0131 ve duyular\u0131m\u0131z\u0131n alg\u0131layabildi\u011fi ya da somut olan her \u015feyi \u00e7ekiyordu.” Ger\u00e7ekten de, neredeyse k\u00fctle \u00e7ekimi kuvveti kadar evrensel oldu\u011funun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 \u00fczerine, Gilbert kehribar kuvvetinin \u00f6zel bir ismi hak etti\u011fine karar verdi.<\/em><\/p>\n William Gilbert, elektri\u011fin ileride \u00e7ok yayg\u0131n bir kullan\u0131m alan\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 bilseydi belki kendi ad\u0131n\u0131 kullan\u0131rd\u0131 ama\u00a0 kehribar kuvvetine Antik Yunancadan esinlenerek bir isim bulmay\u0131 tercih etti. Antik Yunancada “Kehribar” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u1f24\u03bb\u03b5\u03ba\u03c4\u03c1\u03bf\u03bd (\u0113lektron<\/i>) elektron demekti.\u00a0 Gilbert, kehribar kuvvetini ifade etmek i\u00e7in “Kehribar gibi” anlam\u0131na gelen “electricus”<\/strong> kelimesini kullanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Sonraki y\u0131llarda t\u00fcm dillere giren bu kelimenin sadece son k\u0131sm\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015f ama \u00f6z\u00fcnde “Elektrik”<\/strong> olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Gilbert’\u0131n elektrik kuvvetinin bir \u00e7ok nesne ile ortaya \u00e7\u0131kar\u0131labilece\u011fini kaydetmesi \u00fczerine art\u0131k bu kuvveti kolay yoldan \u00fcretecek, \u015fiddetini b\u00fcy\u00fctecek ayg\u0131tlar yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 1663 y\u0131l\u0131nda<\/strong> alman fizik\u00e7i Otto von Guericke (1602-1686)<\/strong> demir bir \u015faft ile d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilen k\u00fck\u00fcrt bir k\u00fcre tasarlad\u0131. Bir el ile k\u00fcre d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcrken di\u011fer el ile k\u00fcre ovuluyor ve k\u00fcrenin y\u00fcklenmesi sa\u011flan\u0131yordu. Y\u00fcklenen bu k\u00fcre zeminde duran baz\u0131 hafif nesneleri itiyor yada \u00e7ekiyordu.<\/p>\n 1729 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir deneyde elektri\u011fi art arda ba\u011fl\u0131 \u00e7e\u015fitli cisimler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile 255 metrelik bir uzakl\u0131\u011fa kadar iletebilmeyi ba\u015fard\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan elde etti\u011fi bilgiler ile \u00e7e\u015fitli maddeleri\u00a0iletken ve yal\u0131tkan\u00a0olarak ilk kez s\u0131n\u0131fland\u0131ran Stephen Gray olmu\u015ftur.<\/p>\n Coulomb, o d\u00f6neme kadar g\u00f6zlemlere dayanarak yap\u0131lan elektrik fenomenine ilk matematiksel boyut kazand\u0131ran ki\u015fidir. Elektri\u011fin geli\u015fimi Coulomb’un katk\u0131lar\u0131ndan sonra son derece h\u0131zlanm\u0131\u015f, y\u00fczy\u0131ldan k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde bildi\u011fimiz tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z elektrik \u015feklinde g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde yer almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 1786 y\u0131l\u0131nda<\/strong> \u0130talyan fizik\u00e7i Luigi Galvani (1737-1798)<\/strong> deney yaparken bir iki metali seri bir \u015fekilde kurba\u011fa baca\u011f\u0131na temas ettirdi\u011finde baca\u011f\u0131n hareket etti\u011fini fark etti.Bu g\u00f6zleminden yola \u00e7\u0131karak\u00a0 “hayvansal elektrik” terimini ortaya att\u0131 ve kas\u0131n gerilmesinin sinirin \u00fcretti\u011fi art\u0131 elektrik ile eksi elektri\u011fin birle\u015fmesinden olu\u015ftu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncesinin her ne kadar yanl\u0131\u015f oldu\u011fu bir s\u00fcre sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olsa da kimyasal pilin icad\u0131 ile sonu\u00e7lanacak giden tart\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Gauss yasas\u0131 ile “ak\u0131” kavram\u0131 elektrik d\u00fcnyas\u0131na dahil olmu\u015ftur. Gauss yasas\u0131 asl\u0131nda Coulomb yasas\u0131n\u0131n daha genel bir halidir. Coulomb yasas\u0131 noktasal y\u00fcklerle elektrik alan ili\u015fkisini ortaya koyuyordu ki noktasal y\u00fckler pratikte kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmayan \u015feylerdi. Halbuki Gauss yasas\u0131yla belli \u015fekle sahip y\u00fckl\u00fc y\u00fczeylerden d\u0131\u015far\u0131 yay\u0131lan elektrik alan\u0131 hesaplamak m\u00fcmk\u00fcn hale gelmi\u015fti. Yani bir hacimdeki elektrik alan\u0131n\u0131 inceleyerek bu alan\u0131n olu\u015fmas\u0131na sebep olan elektrik y\u00fck da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 bulunabilir.<\/p>\n 1819 y\u0131l\u0131nda<\/strong>, Danimarkal\u0131 fizik\u00e7i Hans Christian Oersted<\/strong>, bir pilin a\u00e7\u0131l\u0131p kapat\u0131lmas\u0131 esnas\u0131nda yak\u0131ndaki bir pusulan\u0131n i\u011fnesinin hareket etti\u011fini fark etti. Ay y\u0131l i\u00e7inde, i\u00e7inden ak\u0131m ge\u00e7en bir telin etraf\u0131nda dairesel \u015fekilde bir manyetik alan olu\u015ftu\u011funu ifade etti. Bu geli\u015fme elektrik ve manyetizman\u0131n beraber an\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Bu d\u00f6neme kadar elektrik ve manyetizma iki ayr\u0131 fenomen olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Ancak Oersted’in bu tespiti ile art\u0131k iki kuvvet bir arada ele al\u0131nmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 1826 y\u0131l\u0131nda<\/strong>\u00a0Frans\u0131z fizik\u00e7i Andr\u00e9-Marie Amp\u00e8re (1775-1836)<\/strong> elektrik ak\u0131m\u0131 ta\u015f\u0131yan iletkenin etraf\u0131nda olu\u015fan manyetik alan\u0131 matematiksel olarak a\u00e7\u0131klayarak Amper yasas\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur. Amper yasas\u0131na g\u00f6re i\u00e7inden ak\u0131m akan bir iletkenin etraf\u0131nda manyetik alan olu\u015fur.\u00a0 Olu\u015fan manyetik alan\u0131n y\u00f6n\u00fc ak\u0131m\u0131n y\u00f6n\u00fcne g\u00f6re de\u011fi\u015fir ve sa\u011f el kural\u0131yla tespit edilir.<\/p>\n Amper yasas\u0131, bir teli \u00e7evreleyen \u00f6zel bir \u00e7embersel manyetik alan yol durumu i\u00e7in elde edilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen,\u00a0zamanla de\u011fi\u015fmeyen (kararl\u0131) bir ak\u0131m\u0131 \u00e7evreleyen keyfi bi\u00e7imli bir kapal\u0131 yol i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n Nas\u0131l elektrik alan i\u00e7in Gauss yasas\u0131 varsa manyetik alan i\u00e7in de Amper yasas\u0131 benzer i\u015flevi yapmaktad\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 1832 y\u0131l\u0131nda<\/strong> Amerikal\u0131 bilim adam\u0131 Joseph Henry(1797-1878) <\/b>de \u00f6z ind\u00fcktans\u0131n \u00f6zelliklerini anlatan detayl\u0131 makaleler yay\u0131nlad\u0131. Kendisi asl\u0131nda Faraday’\u0131n yasas\u0131n\u0131 bulmu\u015ftu ama sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakta biraz gecikmi\u015fti.\u00a0 Zaten ileride ind\u00fcktans birimi olarak onun an\u0131s\u0131na H(Henry) ifadesi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca elektrom\u0131knat\u0131s \u00fczerine \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar da yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 1800l\u00fc y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131nda elektrik alan\u0131ndaki geli\u015fmeler ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc h\u0131zla devam ediyordu. \u00a0Avrupa k\u0131tas\u0131nda, ba\u015fta Almanya olmak \u00fczere, bilim adamlar\u0131 elektrik, manyetizma ve optik aras\u0131nda matematiksel ba\u011flant\u0131lar kuruyorlard\u0131. Fizik\u00e7iler Franz Ernst Neumann, Wilhelm Eduard Weber ve H.F.E Lenz’in \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131 hep bu d\u00f6neme aittir. Ayn\u0131 zamanda, Helmholtz ve \u0130ngiliz fizik\u00e7iler William Thomson (Lord Kelvin) ve James Prescott Joule, elektrik ve di\u011fer enerji bi\u00e7imleri aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturuyorlard\u0131.\u00a0 Joule, 1840’larda elektrik ak\u0131mlar\u0131 ve \u0131s\u0131 aras\u0131ndaki kantitatif ili\u015fkiyi ara\u015ft\u0131rd\u0131 ve iletkenlerdeki elektrik ak\u0131\u015f\u0131na e\u015flik eden \u0131s\u0131tma etkileri teorisini form\u00fcle etti. Helmholtz, Thomson, Henry, Gustav Kirchhoff ve Sir George Gabriel Stokes ayr\u0131ca iletkenlerde elektriksel etkilerin iletimi ve yay\u0131lmas\u0131 teorisini geni\u015fletti. 1856’da Weber ve Alman meslekta\u015f\u0131 Rudolf Kohlrausch, elektrik ve manyetik birimlerin oran\u0131n\u0131 belirledi ve \u0131\u015f\u0131kla ayn\u0131 boyuta sahip oldu\u011funu ve neredeyse tam olarak h\u0131z\u0131na e\u015fit oldu\u011funu buldu. 1857’de Kirchhoff bu bulguyu elektriksel bir i\u015faretin \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131nda iletken bir tel \u00fczerinde yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in kulland\u0131.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 1873 y\u0131l\u0131nda<\/strong> \u0130sko\u00e7 matematik\u00e7i James Clerk Maxwell (1831-1879<\/strong>) kendi ad\u0131yla an\u0131lan denklemleri yay\u0131nlad\u0131. Bu denklemler ile\u00a0 elektrik ve manyetizma birbirine s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131yordu. Bu denklemlerle daha \u00f6nce da\u011f\u0131n\u0131k olan yasalar birle\u015ftirilmi\u015f oldu.<\/p>\n <\/p>\n 1887 y\u0131l\u0131nda<\/strong> S\u0131rp mucit Nicola Tesla (1856-1943)<\/strong>\u00a0alternatif ak\u0131m\u0131 geli\u015ftirdi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile yayg\u0131n kullan\u0131lan alternatif ak\u0131mla \u00e7al\u0131\u015fan motoru icat etti. \u00c7a\u011f\u0131n\u0131n dahisi olarak an\u0131lan Tesla, hayat\u0131 boyunca \u00e7ok say\u0131da patent alm\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde halen kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z radyo, uzaktan kumanda, radar vb. ayg\u0131tlar\u0131 hayat\u0131m\u0131za sokmu\u015ftur.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n 20. y\u00fczy\u0131la girilmesiyle birlikte atom modelinin geli\u015ftirilmesi ve elektronun ke\u015ffi elektromanyetik teori maddenin atom, atom alt\u0131 ve atom alt\u0131 yap\u0131s\u0131 teorilerinin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Bu tarihten sonra elektri\u011fin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nlatma, haberle\u015fme, elektronik, vs. alanlarda inan\u0131lmaz geli\u015fmeler oldu.<\/p>\n Milattan \u00f6nce bile varl\u0131\u011f\u0131 bilinen “kehribar kuvveti” yani nam-\u0131 di\u011fer “elektrik” uzun y\u00fczy\u0131llar boyu ilgi \u00e7ekmemi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen son 2 y\u00fczy\u0131l i\u00e7inde muhte\u015fem bir h\u0131zla insano\u011flunun hayat\u0131na girmi\u015f ve modern d\u00fcnyay\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n KAYNAKLAR:<\/p>\n https:\/\/www.britannica.com\/science\/electromagnetism\/Historical-survey<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Asl\u0131nda “Elektrik” dedi\u011fimiz fenomen, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde elektrik ile ilgili her t\u00fcrl\u00fc terimin yerine ge\u00e7mektedir. Ak\u0131m\u0131 kastederiz, elektrik deriz;\u00a0 gerilimi kastederiz “ka\u00e7 Volt elektrik var” deriz, g\u00fcc\u00fc kastederiz “ne kadar elektrik \u00e7ekiyor” deriz, enerjiyi kastederiz “ne kadar elektrik harcad\u0131n” deriz…. ama elektrik dedi\u011fimiz \u015fey asl\u0131nda do\u011fan\u0131n temel kuvvetlerinden birisidir.\u00a0 Bir maddenin atom d\u00fczeyindeki y\u00fcklerinin birbirlerine uygulad\u0131klar\u0131 \u00e7ekme… Elektrik Tarihi<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3592,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[5,1],"tags":[257,258,81,259,260,261,262],"class_list":["post-2530","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elektrik-tesisat","category-genel","tag-amper","tag-elektrik-tarihi","tag-faraday","tag-kehribar","tag-maxwell","tag-tesla","tag-volt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2530","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2530"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2530\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2530"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2530"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2530"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"gilbert.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/gilbert.jpg\")
1581 y\u0131l\u0131nda<\/strong> \u0130ngiliz bir hekim olan William Gilbert \u00a0(1544 – 1603)<\/strong>, kehribar\u0131n tedavi edici \u00f6zellikleriyle ilgilenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Bu noktada D\u00fcnyay\u0131 De\u011fi\u015ftiren Be\u015f denklem isimli kitaptan al\u0131nt\u0131yla devam edelim:<\/p>\n
\n![\"otto](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/otto-von.jpg\")
<\/p>\n
\n![\"stephen](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/stephen-gray.jpg\")
1729 y\u0131l\u0131nda<\/strong> \u0130ngiliz bilim insan\u0131 Stephen Gray (1666-1736)<\/strong> elektri\u011fin iletilebilen bir \u015fey oldu\u011fu g\u00f6sterdi. As\u0131l i\u015fi kimyagerlik olan Gray, deney t\u00fcplerinin u\u00e7lar\u0131ndaki mantar kapaklar\u0131n t\u00fcpler ovuldu\u011funda elektriklendi\u011fini farketti.\u00a0 Gray, bu g\u00f6zleminden yola \u00e7\u0131karak ipek, cam, metal, \u00e7ubuk ve benzeri cisimleri art arda ili\u015ftirip elektri\u011fin bu cisimler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile iletilebilece\u011fini kan\u0131tlad\u0131.<\/p>\n
\n![\"leyden_sisesi.png\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/leyden_sisesi.png\")
1746 y\u0131l\u0131nda<\/strong> Hollandal\u0131 fizik\u00e7i\u00a0Pieter Van Musschenbroek (1692-1761)<\/strong>, statik elektri\u011fi depolayabilen bir ayg\u0131t geli\u015ftirdi. \u0130lkel bir kondansat\u00f6r olan bu ayg\u0131ta Musschenbroek \u00e7al\u0131\u015fmakta oldu\u011fu Leyden \u00dcniversitesi’nin isminden esinlenerek Leyden \u015ei\u015fesi (Leyden Jar) ad\u0131n\u0131 verdi. Leyden \u015fi\u015fesindeki metal \u00e7ubu\u011fa insanlar\u0131n el de\u011fdirdi\u011finde \u00e7arp\u0131lmas\u0131 e\u011flenceli bulunuyor, bu hadiseyi kullanan g\u00f6steriler organize ediliyordu. Leyden \u015fi\u015fesi i\u00e7ine metal bir \u00e7ubuk bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, yar\u0131s\u0131na kadar su veya c\u0131va gibi bir s\u0131v\u0131 ile dolu bir cam \u015fi\u015feden olu\u015fmaktad\u0131r. Leyden \u015fi\u015fesinin elektri\u011fin tarihine en b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131, bilim insanlar\u0131n\u0131n Leyden \u015fi\u015fesini gerilim kayna\u011f\u0131 olarak kullanarak deneyler yapabilmesini ve b\u00f6ylece elektrik alan\u0131nda yeni geli\u015fmeler kaydedilmesini sa\u011flamas\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
\n![\"benjaminfranklin.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/benjaminfranklin.jpg\")
1752 y\u0131l\u0131nda Benjamin Franklin(1706-1790)<\/strong>, y\u0131ld\u0131r\u0131ml\u0131 bir havada ipek bir u\u00e7urtma u\u00e7urarak y\u0131ld\u0131r\u0131m denilen \u015feyin elektriksel bir hadise oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131. U\u00e7urtma ipinin \u00fczerine ast\u0131\u011f\u0131 bir metal anahtar, \u0131slanarak iletken hale gelen ipi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bulutlardan statik elektrik alarak y\u00fckl\u00fc hale geldi. B\u00f6ylece elektri\u011fin iletilebilen \u015fey oldu\u011fu da kan\u0131tlanm\u0131\u015f oldu. Bulutlardan toplad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcklerle Leyden \u015fi\u015fesini \u015farj etmeyi ba\u015faran Franklin,\u00a0“yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir b\u00f6lgedeki elektriksel y\u00fcklerin net toplam\u0131n\u0131n her zaman sabit oldu\u011funu”<\/em> bir yasa olarak da ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n
\n![\"coulomb.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/coulomb-1.jpg\")
1785 y\u0131l\u0131nda<\/strong> Frans\u0131z bilim insan\u0131\u00a0 Charles-Augustin Coulomb(1736-1806)<\/strong> ile elektrik bilim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tekrar ilgi alan\u0131na girmeye ba\u015flad\u0131. Coulomb gerek manyetizma gerekse elektrik kuvvetiyle ilgili deneyler yap\u0131yordu. Bir ipin ucuna ba\u011flayarak ast\u0131\u011f\u0131 m\u0131knat\u0131slara yakla\u015ft\u0131r\u0131lan ba\u015fka bir madde ile nas\u0131l etkile\u015fti\u011fini incelemi\u015ftir. Ayr\u0131ca statik elektrik ile y\u00fckledi\u011fi maddelerin de birbirleriyle nas\u0131l etkile\u015fti\u011fine bakm\u0131\u015ft\u0131r. Ve t\u00fcm bu deneylerden sonra “y\u00fck” kavram\u0131n\u0131 ortaya atm\u0131\u015f, \u00fcnl\u00fc Coulomb Yasas\u0131<\/strong>n\u0131 kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n
![\"CoulombYasas\u0131.png\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/coulombyasasc4b1.png\")
<\/p>\n
\n![\"galvani.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/galvani.jpg\")
Bu 1700l\u00fc y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131na kadar statik elektrik konusunda \u00f6nemli geli\u015fmeler kaydedilmi\u015fti, bu d\u00f6nemde ise art\u0131k elektrokimya alan\u0131nda geli\u015fmeler ya\u015fanmaya ba\u015flanacakt\u0131.<\/p>\n
\n![\"Volta.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/volta.jpg\")
Luigi Galvani’nin “hayvansal elektrik” teorisini do\u011fru bulmayan \u0130talyan fizik\u00e7i Allessandro Volta (1745-1827)<\/strong> kurba\u011fa baca\u011f\u0131n\u0131, \u00fczerine \u015fu an elektrolit dedi\u011fimiz iletkenlerin ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir kimyasal ortam olarak yorumlad\u0131. Kurba\u011fa baca\u011f\u0131n\u0131n yerine tuzlu su ile \u0131slatt\u0131\u011f\u0131 bezi kulland\u0131 ve bir elektrik ak\u0131\u015f\u0131 tespit etti. Bu tespiti, tarihteki ilk pilin yap\u0131m\u0131na giden yolu a\u00e7t\u0131. Volta 1800 y\u0131l\u0131nda<\/strong> \u00e7inko ve bak\u0131r elektrotlar\u0131n bulundu\u011fu bir “y\u0131\u011f\u0131n\u0131” tuzlu suyun i\u00e7inde dald\u0131rd\u0131. Olu\u015fan kimyasal tepkime sonucunda bir elektrik potansiyeli elde etmeyi ba\u015fard\u0131. “Y\u0131\u011f\u0131n” kelimesinin ingilizce kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan “pile”, dilimize “pil” olarak ge\u00e7mi\u015ftir. Volta ayr\u0131ca,iki e\u015f elektrotun aras\u0131ndaki potansiyel fark\u0131n, galvanik h\u00fccrelerinin elektromotor kuvveti (EMF) oldu\u011funu ke\u015ffetti.<\/p>\n
\n![\"Carl_Friedrich_Gauss.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/carl_friedrich_gauss.jpg\")
1813 y\u0131l\u0131nda<\/strong> Alman matematik dehas\u0131 Carl Friedrich Gauss (1777-1855)<\/strong> kendi ismi ile anlan yasay\u0131 yani Gauss Yasas\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur. Bu yasayla birlikte art\u0131k elektrik y\u00fcksek matemati\u011fin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n![\"Gauss](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/gauss-yasasc4b11.png\")
<\/p>\n
\n![\"oersted.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/oersted.jpg\")
<\/strong><\/p>\n
\n![\"biotsavart.png\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/biotsavart.png\")
1820 y\u0131l\u0131nda, yani Oersted\u2019in 1819\u2019da ak\u0131m ta\u015f\u0131yan bir iletkenin bir pusula i\u011fnesini sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra,\u00a0Jean Baptiste Biot\u00a0(1774-1862)<\/strong> ve\u00a0Felix Savart\u00a0(1791-1841)<\/strong> bir elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131ndaki bir m\u0131knat\u0131sa uygulad\u0131\u011f\u0131 kuvvetle ilgili nicel deneyler yapt\u0131lar.\u00a0Biot ve Savart<\/strong>\u00a0deneysel sonu\u00e7lardan yola \u00e7\u0131karak uzay\u0131n bir noktas\u0131ndaki manyetik alan\u0131, bu alan\u0131 olu\u015fturan ak\u0131m cinsinden veren matematiksel bir ifade buldular.<\/p>\n![\"biot-savart-yasasi.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/biot-savart-yasasi.jpg\")
<\/p>\n
\n![\"amper.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/amper.jpg\")
<\/strong><\/p>\n![\"ampere-yasasi.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/ampere-yasasi.jpg\")
<\/p>\n
\n![\"Ohm.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/ohm.jpg\")
1827 y\u0131l\u0131nda<\/strong> Alman fizik\u00e7i Georg Simon Ohm ( 1789-1854)<\/strong> yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 bir kitapla Ohm Kanunu ortaya koymu\u015ftur. Belirli kesit ve uzunluktaki, belirli bir madenden yap\u0131lm\u0131\u015f bir teli standart se\u00e7erek, \u00f6b\u00fcr teller i\u00e7in bug\u00fcn \u2018diren\u00e7\u2019 denilen \u00f6zelli\u011fi \u201cindirgenmi\u015f uzunluk\u201d ad\u0131yla tan\u0131mlad\u0131 ve \u00fcnl\u00fc yasas\u0131n\u0131, \u201cak\u0131m \u015fiddeti = elektroskopik kuvvet \/ indirgenmi\u015f uzunluk\u201d bi\u00e7iminde a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/span><\/p>\n![\"OhmYasas\u0131.PNG\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/ohmyasasc4b1.png\")
<\/p>\n
\n![\"faraday.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/faraday.jpg\")
1830 y\u0131l\u0131nda<\/strong> \u0130ngiliz bilim insan\u0131 Michael Faraday(1791-1867) <\/strong>taraf\u0131ndan bulunan, manyetik alan\u0131n de\u011fi\u015fimiyle olu\u015fan elektromotor kuvveti\u00a0tan\u0131mlayan kanunu buldu.\u00a0Faraday kanununa g\u00f6re\u00a0bir devrede ind\u00fcklenen emk, devreden ge\u00e7en manyetik ak\u0131n\u0131n\u00a0zamana g\u00f6re t\u00fcrevi ile do\u011fru orant\u0131l\u0131d\u0131r. Yani dura\u011fan de\u011fil de\u011fi\u015fken bir manyetik alan gerilim \u00fcretir.\u00a0Faraday’\u0131n ortaya koydu\u011fu bu kanun ile transformat\u00f6rlerin, jenerat\u00f6rlerin, elektrik motorlar\u0131n\u0131n geli\u015fimi h\u0131zlanm\u0131\u015ft\u0131r. Zaten Faraday, elektrik motorunu ilk bulan ki\u015fi olarak da tarihe ge\u00e7mi\u015ftir. Faraday’dan sonra jenerat\u00f6rlerin geli\u015fmesi ve bu sayede elektri\u011fin hayat\u0131n her kesimine girmesi kolayla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n![\"faraday](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/faraday-kanunu.jpg\")
<\/p>\n
\n![\"Henry.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/henry.jpg\")
<\/strong><\/p>\n
\n![\"Lenz.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/lenz.jpg\")
1834 y\u0131l\u0131nda<\/strong> Alman fizik\u00e7i Heinrich Friedrich Emil Lenz<\/b>\u00a0(1804 – 1865)<\/strong> kendi ad\u0131yla an\u0131lan Lenz yasas\u0131n\u0131 ke\u015ffetti: \u0130letken tel sar\u0131ml\u0131 bir bobin\u00a0al\u0131p i\u00e7ine bir m\u0131knat\u0131s sokup \u00e7\u0131kar\u0131rsak bir manyetik alan olu\u015fur. Bu durumda, solenoid, m\u0131knat\u0131s\u0131n olu\u015fturdu\u011fu manyetik alan\u0131 yok etmek \u00fczere kar\u015f\u0131 tepki g\u00f6stererek ters y\u00f6nde bir manyetik alan meydana getirir. Sonu\u00e7 olarak solenoid, m\u0131knat\u0131s\u0131n m\u00fcdahalesinin olu\u015fturdu\u011fu manyetik alana kar\u015f\u0131l\u0131k manyetik alan \u00fcretecek bir\u00a0elektrik ak\u0131m\u0131\u00a0\u00fcretir. Bu, end\u00fcksiyon bobininin yapt\u0131\u011f\u0131 ak\u0131ma\u00a0end\u00fcklenmi\u015f ak\u0131m\u00a0denir. Bu ak\u0131m\u0131n, kendisini olu\u015fturan manyetik alana z\u0131t y\u00f6nde bir alan olu\u015fturacak \u015fekilde akaca\u011f\u0131n\u0131\u00a0Heinrich Lenz\u00a0buldu\u011fundan LENZ kanunu olarak an\u0131l\u0131r.\u00a0Lenz’in onuruna ind\u00fcktans i\u00e7in fizik d\u00fcnyas\u0131nda “L” k\u0131saltmas\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
\n
\n![\"maxwell.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/maxwell.jpg\")
<\/strong><\/p>\n![\"maxwell](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/maxwell-denklemleri.jpg\")
<\/p>\n
\n![\"tesla.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/tesla.jpg\")
<\/strong><\/p>\n
\n![\"tesla-bobini.jpg\"](\"http:\/\/benga.pro\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/tesla-bobini.jpg\")
<\/p>\n
\n