{"id":4262,"date":"2025-05-17T15:46:37","date_gmt":"2025-05-17T12:46:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.benga.pro\/?p=4262"},"modified":"2025-05-17T15:46:37","modified_gmt":"2025-05-17T12:46:37","slug":"jenerator-saf-enduktif-yukte-yakit-tuketir-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/2025\/05\/17\/jenerator-saf-enduktif-yukte-yakit-tuketir-mi\/","title":{"rendered":"Jenerat\u00f6r Saf End\u00fcktif Y\u00fckte Yak\u0131t T\u00fcketir mi?"},"content":{"rendered":"

Diyelim ki saf end\u00fcktif bir y\u00fck var ve bir dizel jenerat\u00f6rden besleniyor. S\u00fcrt\u00fcnmeler, \u0131s\u0131nmalar, i\u00e7 diren\u00e7ler, kablo kay\u0131plar\u0131 gibi t\u00fcm bozucu etkiler ihmal ediliyor. Jenerat\u00f6r bu y\u00fck\u00fc beslemeye ba\u015fl\u0131yor. Deposundaki yak\u0131t seviyesi nas\u0131l de\u011fi\u015fir? (Jenerat\u00f6r\u00fcn \u00e7ok hassas yak\u0131t seviye sisteminin oldu\u011funu ve \u00e7ok hassas anl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcmler dahi yapabildi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnelim.)<\/p>\n

Yak\u0131t seviyesi yava\u015f yava\u015f d\u00fc\u015fer mi? Netice de bir y\u00fck besliyor ve jenerat\u00f6r g\u00fcr g\u00fcr \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re yak\u0131t harcamas\u0131 laz\u0131m diyenler \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n

Hi\u00e7 de\u011fi\u015fmez mi? Saf end\u00fcktif y\u00fck var, bu y\u00fck reaktif g\u00fc\u00e7 \u00e7eker, reaktif g\u00fc\u00e7 de kurgusal oldu\u011funa g\u00f6re, hi\u00e7 yak\u0131t t\u00fcketmez diyenler olabilir.<\/p>\n

Yak\u0131t seviyesi bir d\u00fc\u015fer, sonra geri artar m\u0131? Saf end\u00fcktif y\u00fck reaktif y\u00fckt\u00fcr. Bu t\u00fcr y\u00fckler \u015febekeden g\u00fc\u00e7 \u00e7eker, sonra bu g\u00fcc\u00fc tekrar iade eder. Bu durumda g\u00fc\u00e7 \u00e7ekti\u011finde yak\u0131t azal\u0131r, g\u00fc\u00e7 iade edildi\u011finde yak\u0131t tekrar artar diyenler olabilir. Tabi harcanan dizel elektrik devresinden tekrar nas\u0131l geri gelir, onu bilemiyoruz.<\/p>\n

Derinlemesine bir bak\u0131\u015f atal\u0131m:<\/p>\n

Dizel-Jenerat\u00f6r dedi\u011fimiz ekipman bir dizel motor ve bir alternat\u00f6rden olu\u015fan bir settir. Dizel motor, dizel t\u00fcketerek \u015faft\u0131na akuple edilmi\u015f alternat\u00f6r\u00fc d\u00f6nd\u00fcr\u00fcr. D\u00f6nen alternat\u00f6r ise elektrik enerjisi \u00fcretir. Dizel motor ister bir alternat\u00f6r olsun isterse herhangi bir ba\u015fka y\u00fck mesela araba olsun gereken g\u00fcc\u00fc dizel yakarak elde eder. Yani dizel yand\u0131\u011f\u0131nda bir g\u00fc\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kar. Bu g\u00fc\u00e7 d\u00fcped\u00fcz i\u015f yapan faydal\u0131 g\u00fc\u00e7t\u00fcr, yani elektrikteki aktif g\u00fcc\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Dizel motorlarda aktif, reaktif, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr g\u00fc\u00e7 kavramlar\u0131 yoktur. Tek g\u00fc\u00e7 kavram\u0131 vard\u0131r ki s\u00f6yledi\u011fimiz gibi elektrikteki aktif g\u00fcce tekab\u00fcl eder.<\/p>\n

Jenerat\u00f6r \u00fcreticileri, jenerat\u00f6rleri kVA cinsinden g\u00f6r\u00fcn\u00fcr g\u00fc\u00e7 etiketiyle satarlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc alternat\u00f6r bir elektrik makinesidir ve t\u0131pk\u0131 motor gibi sarg\u0131lardan, rotordan, statordan olu\u015fur. Her elektrik makinesi gibi aktif, reaktif ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr g\u00fc\u00e7 ile anlat\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Genelde \u00fcreticiler alternat\u00f6r\u00fc g\u00fc\u00e7 fakt\u00f6r\u00fc PF=0.8 olarak \u00fcretirler. Mesela etiketinde 1000kVA yazan bir jenerat\u00f6r 800kW aktif g\u00fc\u00e7, 600kVAr reaktif g\u00fc\u00e7 \u00fcretebilir. Jenerat\u00f6r \u00fcreticileri de 800kW aktif g\u00fc\u00e7 \u00fcreten bir alternat\u00f6r\u00fc ka\u00e7 kW g\u00fcc\u00fcnde bir dizel motorla s\u00fcrerler?
\nVerim, s\u00fcrt\u00fcnme kay\u0131plar\u0131 vs. g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa yakla\u015f\u0131k %10 fazlas\u0131 bir dizel motorla, bizim \u00f6rnekte 880kW motorla s\u00fcrerler. Diyelim ki bizde hi\u00e7 kay\u0131p yok ve 800kW ile s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Alternat\u00f6r\u00fcm\u00fcz 1000kVA idi, 800kW aktif, 600kVAr reaktif g\u00fc\u00e7 \u00fcretiyordu. 800kW l\u0131k dizel motor ile 800kW elektriksel g\u00fc\u00e7 \u00fcrettik, yan\u0131nda bir de 600kVAr reaktif g\u00fc\u00e7 \u00fcrettik. Ne g\u00fczel? Hani enerji yoktan var edilemiyordu? Evet! Var edilemiyor, onun i\u00e7in reaktif g\u00fc\u00e7 kurgusald\u0131r. Ger\u00e7ekte b\u00f6yle bir g\u00fc\u00e7 yoktur.<\/p>\n

Onun i\u00e7in tesislerde jenerat\u00f6re kompanzasyon yap\u0131lmaz. Trafosu 1000kVA olan bir tesiste PF=0.8 iken kompanzasyonla diyelim ki PF=0,95 yapt\u0131n\u0131z. 800kWtan 950kW\u2019a \u00e7\u0131kt\u0131n\u0131z. 800kW l\u0131k dizel motordan 950kWl\u0131k \u00e7\u0131k\u0131\u015f m\u0131 almay\u0131 hayal ediyorsunuz? B\u00f6yle bir \u015fey m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. E\u011fer b\u00f6yle bir \u015fey m\u00fcmk\u00fcn olsayd\u0131, her araba sahibi, arabas\u0131n\u0131n bagaj\u0131nda birer kompanzasyon grubu ta\u015f\u0131r, mesela 150kWl\u0131k arac\u0131n\u0131 hi\u00e7 yak\u0131t t\u00fcketmeden mesela 180kW\u2019a \u00e7\u0131kar\u0131rd\u0131. Bu olacak \u015fey de\u011fil tabi ki. B\u00f6yle bir kompanzasyon sadece reaktif y\u00fck olu\u015fturur jenerat\u00f6re.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Bir jenerat\u00f6r \u00fcreticisinin 1006kVA\u2019l\u0131k jenerat\u00f6r\u00fc Standby \u00e7al\u0131\u015fma tipinde 804kW sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yukar\u0131daki bro\u015f\u00fcr\u00fcnde verilmi\u015f. Ayn\u0131 jenerat\u00f6rde kullan\u0131lan dizel motorun ve alternat\u00f6r\u00fcn teknik bilgileri ise a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bu bro\u015f\u00fcrde dizel motorun \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n 882kW oldu\u011funa dikkat ediniz. Yani s\u00f6yledi\u011fimiz gibi elde etmek istedi\u011fimiz elektriksel g\u00fc\u00e7 de\u011ferine kay\u0131plar\u0131 kar\u015f\u0131layacak kadar ilave gelmi\u015f.
\nTekrar yaz\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131ndaki sorumuza d\u00f6nelim. Bunun i\u00e7in saf end\u00fcktif bir y\u00fck\u00fcn g\u00fc\u00e7 e\u011frisine bakal\u0131m. Bildi\u011finiz gibi ak\u0131m ve gerilim aras\u0131nda 90\u00ba faz fark\u0131 vard\u0131r ve anl\u0131k g\u00fc\u00e7 e\u011frisi a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Bu e\u011fride mor ile g\u00f6sterilen \u00e7izgi anl\u0131k g\u00fc\u00e7 e\u011frisidir. G\u00fc\u00e7 e\u011frisi, ak\u0131m ve gerilimin bir periyodunun i\u00e7inde 2 defa art\u0131 ve eksi tarafa ge\u00e7mektedir. Art\u0131 tarafta bildi\u011finiz gibi \u015febekeden g\u00fc\u00e7 \u00e7ekilmekte, eksi tarafta ise \u015febekeye g\u00fc\u00e7 iade edilmektedir.
\nSadece g\u00fc\u00e7 e\u011frisine bakarak daha detayl\u0131 yorumlayal\u0131m:<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, 0-t1-t2-t3-t4 anlar\u0131nda g\u00fc\u00e7 e\u011frisi y\u00f6n de\u011fi\u015ftiriyor. t=0 an\u0131nda jenerat\u00f6r\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve a\u015f\u0131r\u0131 ak\u0131m \u00e7ekme gibi herhangi bir ge\u00e7ici olay ya\u015fanmay\u0131p do\u011frudan durgun duruma ge\u00e7ildi\u011fi varsay\u0131m\u0131yla:<\/p>\n

0-t1 aras\u0131nda yani ye\u015fil b\u00f6lgede devre \u015febekeden g\u00fc\u00e7 \u00e7ekmektedir. Burada \u015febeke dedi\u011fimiz \u015fey bizim jenerat\u00f6r\u00fcm\u00fczd\u00fc. Yani jenerat\u00f6r ye\u015fil alana tekab\u00fcl eden enerji kadar bir yak\u0131t t\u00fcketecektir. Diyelim ki bu yak\u0131t miktar\u0131 1 birim. Jenerat\u00f6r\u00fcn yak\u0131t depo seviyesi 1 birim azalacakt\u0131r. \u00c7ekilen bu g\u00fc\u00e7 devremizdeki saf end\u00fcktif y\u00fck\u00fcn manyetik alan\u0131 olarak depolanacakt\u0131r.<\/p>\n

t1-t2 aras\u0131ndaki mavi b\u00f6lgede, 0-t1 aras\u0131nda jenerat\u00f6rden \u00e7ekilen g\u00fc\u00e7 iade edilir. Saf end\u00fcktif y\u00fck \u00fczerinde saklanan g\u00fc\u00e7 jenerat\u00f6re iade edilir. Jenerat\u00f6re iade geldi\u011finde, jenerat\u00f6r bunu dizel yak\u0131ta \u00e7evirip deposuna koyacak de\u011fildir. Jenerat\u00f6rde bunu kendi sarg\u0131lar\u0131nda manyetik alan olarak depolayacakt\u0131r.<\/p>\n

t2-t3 aras\u0131ndaki ye\u015fil b\u00f6lgede tekrar jenerat\u00f6rden g\u00fc\u00e7 \u00e7ekilecektir. Ama bu sefer jenerat\u00f6r bunun i\u00e7in yak\u0131t t\u00fcketmeyecektir. Manyetik alan\u0131nda depolad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcc\u00fc g\u00f6nderecektir.<\/p>\n

t3-t4 aras\u0131ndaki mavi b\u00f6lge t\u0131pk\u0131 t1-t2 aras\u0131ndaki gibi jenerat\u00f6rde manyetik alan olarak saklanacakt\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7ta jenerat\u00f6r 1 tane ye\u015fil alana tekab\u00fcl eden enerjiyi olu\u015fturacak kadar yak\u0131t t\u00fcketecektir. Buna 1 birim demi\u015ftik. Yani yak\u0131t deposundaki seviye sadece 1 birim azalacak, ondan sonra hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeyecektir.
\nHatta \u015f\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi yapal\u0131m: t3 an\u0131nda jenerat\u00f6r hokus pokusla yok olsun ve yerine akkor telli bir ampul ba\u011flan\u0131versin. Bu ampul ye\u015fil alana tekab\u00fcl eden enerjiyi t\u00fcketene kadar yanacak sonra s\u00f6necektir.<\/p>\n

Ancak ger\u00e7ek hayatta b\u00f6yle bir durum olmayaca\u011f\u0131n\u0131, az ya da \u00e7ok mutlaka bir tak\u0131m kay\u0131plar olaca\u011f\u0131n\u0131 unutmayal\u0131m. Burada sadece reaktif g\u00fcc\u00fc anlamak i\u00e7in ideal bir ortam oldu\u011funu varsayd\u0131k.<\/p>\n

Sonu\u00e7ta, reaktif g\u00fcc\u00fcn \u015febekelere getirdi\u011fi y\u00fck san\u0131r\u0131m daha iyi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eebekeden g\u00fc\u00e7 \u00e7ekiliyor ve sonra tekrar iade ediliyor. \u0130lk sayk\u0131l\u0131 saymazsak, bu g\u00fcc\u00fcn hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yok. \u00d6yle ya, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olsa yak\u0131t t\u00fcketmemiz gerekirdi. \u0130letim hatlar\u0131 \u00fczerinde sadece kuru kalabal\u0131k olu\u015fturuyor ve bu hatlar\u0131 tam kapasite ile kullanmam\u0131z\u0131 engelliyor.<\/p>\n

E\u011fer elektrikte g\u00fc\u00e7 kavram\u0131n\u0131 ve reaktif g\u00fcc\u00fcn ne oldu\u011funu daha iyi anlamak isterseniz Elektrikte G\u00fc\u00e7 Kavram\u0131na Derinlemesine Bir Analiz<\/a> isimli yaz\u0131m\u0131z\u0131 okuyabilirsiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Diyelim ki saf end\u00fcktif bir y\u00fck var ve bir dizel jenerat\u00f6rden besleniyor. S\u00fcrt\u00fcnmeler, \u0131s\u0131nmalar, i\u00e7 diren\u00e7ler, kablo kay\u0131plar\u0131 gibi t\u00fcm bozucu etkiler ihmal ediliyor. Jenerat\u00f6r bu y\u00fck\u00fc beslemeye ba\u015fl\u0131yor. Deposundaki yak\u0131t seviyesi nas\u0131l de\u011fi\u015fir? (Jenerat\u00f6r\u00fcn \u00e7ok hassas yak\u0131t seviye sisteminin oldu\u011funu ve \u00e7ok hassas anl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcmler dahi yapabildi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnelim.) Yak\u0131t seviyesi yava\u015f yava\u015f d\u00fc\u015fer mi?… Jenerat\u00f6r Saf End\u00fcktif Y\u00fckte Yak\u0131t T\u00fcketir mi?<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"categories":[266],"tags":[],"class_list":["post-4262","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4262","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4262"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4262\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4262"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4262"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/benga.pro\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4262"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}